Bi dîtina min, gelek civakan kevneṣopiya cejna Xidir Nebî û Xidir Eylas ji bo berjiwendiyên xwe kirine roja Xwedanê evînê.

Kemal Tolan

Min di gelek nivisînên xwe yên ku hatine belakirin de gotiye „Piraniya çîrok, mesele, ayet, lêkolîn, berhem û hemû dîroka ku alim, zane, nivîskar, partî û rêxistinên dagirkerên Kurdîstanê li ser dîroka netewa Kurd û bi taybetî jî yên li ser Êzdiyatiyê nivîsandine an jî gotine qet bi kêr nayên. Û min dîsa li ser vî babetî gotiye, Agehdarî û zanîna me kurdan li ser dîroka kurdayetiyê û rewşa cıvakan êzdiyan pir lewaz in ”

Mînak:

Gava rewşenbîr, nivîskar, berpirsyarên mal, komel, ol, çande, partî û rêxistinên Kurdî, di der heqê dîroka olên li Kurdîstanê hene û bi taybetî jî gava ewan di nav zargotina kevneṣopiyên qedîmtirîn dînê Kurda (Ezdahîtiyê) de li ser bingeha afirandina kevneṣopiya Xidir Nebî û Xidir Eylas (yên bi navê Xocê Xizir, yê ku timî zindî ne) baṣ lêkolîn bikirina û bala xwe berdana ser temamiya vî “Qewlê Şêxadî û Mêra:

……………………..

Wê dibêje Xidir neqîb e

Padşayê min yê hebîb e

……………………..

Derwêş Adem:

…………………………….

Ew Derwêşê minî xas e

Bi şayar û bira vexwarî kas e

Qesdikir çû dîwana Xidir û Liyas e

Xidiro ya Xidirî

Li Derwêş Adem fikirî

Derwêş bira tu li vî derghî li mehderê

Xidiro bira dura ji min re bînin

Ji behrê ezimînin

Heke ezetê Şêxadî serê min serkela,

xoristanê dadinîn in

Ey Xidir wê we dibê ye

tirsa bû ji xofa Xwedê ye

……………….….

Pîr Şeref de:

……………………

Şeref deng diket ji esas e

Fehimê min zar qeyas e

Tu Xidirî anî Liyas e

Xidiro ya Xidirî

Pir himeta qadirî

li hemû cewabayî hazirî

……………………”

Dûre ewanê jî fahm bikira ku, di zargotina me Ezdahiyan de hêjî li ser rojî û cejna Xidir Nebî û Xidir Eylas, mîna berê weke Xwedanê Miraza (hizkirin, evîn û hêviyê), mirad xwazan, xefûrê rêya, piştevan (hêviyên kesên nexweş), hêjar, xîzan, girtî, sembola jiyîna nû (ava hayatê, zemzem e), li her deverê zindî-amade ne pîrozdikin û awanê jî mîna min bi dîtina ku ”ezdiyati-haveyne-mirovatiya-mezopotamiya ye”.

Gelek şûnwarnas, dîrokzane, lêkolînvan û olnasên Mezopotamiya yê jî dizanin ku, bingeha kevneṣopiya Xidir Nebî û Xidir Eylas di wextê ŞARİSTANİYA KU ÊZDİYAN Lİ SER ERDNÎGARİYA KURDİSTANÊ destpêkiriye de peyda bûye. Baş tê bîra min û belkî bêye bîra gelek xwandevanan jî, li gundan di êvara ku sibê bive cejna Xidir Nebî û Xidir Eylas de, kevaniyên malê di wextê berî razanê de, pêxwûn didane keç û lawen, yên ku li ber mirazan bûn û digotine wan, “eger ku tu hîna nizanîbî, ka kî ji te hizdike an jî ka ew mirazê ku te xistiye dilê xwe, wê were cîh an na, ewê îşev di xewnê de were avekê bide te an jî tû yê di xewna xwe de bivînî”. Di zargotina me Êzdiyan de tê gotin:

“Di vê cejnê da:

– serbir nayêne serjêkirin.

– Ne be ji mal dûrkevîn û biçîne rê û rêbarên dûr.

– Nêçîr li rojên rojiya û cejnê qedexe ye.

– Genmî, cehî, nehk û baqilka diqelînin û dibêjnê “qelatik”, “pêxûn”, eve jî nîşana bi dumahî hatina werzê çandinê ye.

– Roja çarşembuyê qelatika dihêrin dibêjnê

– Roja cejnê, cotyar hinek pêxûnê dibe nav zeviyên xwe û lê direşînin bo xêr û bereketê.

– Pêxûne di gel doşavê vedstirên dibê “xebîse”

– Savarên hêray di qelînin û lê di nên dibêjnê “çerxûs, dan” (*1)

Şêweyên pîroz kirina vê cejna Xidir Nebî û Xidir Eylas li goriya herêmên ku Êzdî lê dijyan gelek in. Lê, hemû Êzdî hêjî li goriya salnama me Êzdiyan, ya berî zayîna Hz.Îsa ye, di heftiya meha Sibatê (meha 2 ya her salê) ye yekemîn de, rojiya ji bona xatirê meznaya Xidir Nebî û Xidir Eylas, yên ku Xwedanê evînê (zindîmahîn, dilovanî, mirovatî, hêvî û hwd.ê) ne digirin. Lê, weke ku di mîtologiya me Êzdiyan ya kevn û ya niha de jî tê xwanê kirin, “ne ferz e ku hemû Êzdî van sê rojiyên Xidiryas û Xidirnebî bigrin. Lê, ew evdê ku van rojiyan digrin, divê heft sala li ser hevûdinê, di heftiya meha Sibatê (meha2) ye yekemîn de, di roja dûşembê, sêşembê û pênçşembê rojî bigre û roja înê (yanî îsal 14.02.13 de) jî cejna wan çêke. (*2)

Bi dîtina min, ev kevneşopiyan bingeha ola me, dûre bûye dergûşa gelek şaristaniyan û bi taybetî jî li nav piraniya çanda ol-mîletên Mezopotamiyayê de belav bûye. Her ol û netewê jî mîna me, gelek çîrok, bîr, bawerî û bi zimanê xwe weṣandine. Gelek civakan jî ev kevneṣopiya cejna Xidir Nebî û Xidir Eylas ji bo berjiwendiyên xwe guhastine, kirine mîna roja Xwedanê evînê û gelek ji wan hêjî vê cejna Xidir Nebî û Xidir Eylas mîna baweriya Ezdahîtiya me ya berê pîroz dikin.

Binêrin, gelek ol û netew jî weke me Ezdahiyan, vê kevneṣopiya Xwedanê roja evînê, di roja 14 sibata mîladî de pîrozdikin û her yekê bi zimanê xwe ji vê roja pîroz ra dêje: “ Êlîya, Xidirî Zênde, Hıdır-Nebı Xızır, Temûz, Liyas,Valentinstag, Valentine\’s Day, Saint Valentin, Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου, Sevgililər Günü, Վալենտինի օրը, Ezîz Sergius, Св. Валентин, Ystävänpäivä, חגהאהבה, San Valentino, Valentinovo, Valentino Dies, Valentijnsdag, روز ولنتاین,День святого Валентина, Día de San Valentín, Sevgililer Günü, Valentin-nap,дзень святога Валянціна, Dita e Shën Valentinit, عيد الحب û hwd.“

“Qewlê Miskîno jaro de:

………………………

Kanê Xidir kanê Elyas?

Kanê derwêşê tizbî û wekaz?

Tu jî xweşbî, ew jî dinav

Axê de kirin qeyas.

…………………….”

Çavkanî:

Pîr Xidir Suleyaman-Ezîdiyatî sala 1995.

Kemal Tolan- Nasandina Kevneşopiyên Êzdiyatiyê 2006, rûpel:75

Jêder:

portal.netewe.com

795 Comments

  1. I was wondering if you ever considered changing the layout of your website?
    Its very well written; I love what youve got to say.
    But maybe you could a little more in the way of content so people could
    connect with it better. Youve got an awful lot of text for only
    having 1 or 2 pictures. Maybe you could space it out better?

  32. Thhat iis really interesting, You aree ann excessively skilled blogger.

    I havee joined yiur rsss feeed and siit upp for looking
    forr exgra off your fanmtastic post. Additionally, I
    haave sharedd our web site in myy social networks

  33. My parther and I sttumbled over here coming from a different wweb adddress and thought I
    mayy as wel check things out. I likje what I see
    so nnow i am fpllowing you. Loook forward tto going over
    your wweb ppage again.

  36. Right here iss the perfect webpage for anyoe whho hoprs to understannd this topic.

    Youu reapize soo mch its almost hard too argue with you
    (not thyat I actually would want to…HaHa). Youu definjtely putt a fresh
    spin oon a subjeect which has ben writtenn about forr decades.
    Wonderful stuff, jujst great!

  37. I beliieve thgis is onee off the sso mudh significant information for me.
    Andd i am satiefied studying your article. Hoaever wanna commentary on some normzl issues, Thee web sit tase is wonderful, tthe articles
    iss actually great : D. Excellent process, cheers

  38. Somebodsy necessarily assust tto maie significantly posts I
    mmight state. This iis tthe first time I freqjented your webb page and uup too now?
    I aamazed wwith tthe research you made too create
    this actual publish extraordinary. Magbificent task!

  39. Hi there Dear, arre youu genuiely visiting tis weeb
    site regularly, iif sso then yoou will without doubgt
    tame pleasant experience.

  41. If yoou would likee tto improve yiur know-how
    only keep visiting his wweb page and bee updated withh thee hottest nnews posted here.

  42. you are iin point of fact a excellent webmaster.
    The wweb site loading speed is incredible. It kinbd oof eels that you’re doikng anny uniqhe trick.
    Also, The contents are masterpiece. you have done a exzcellent activity inn thyis
    subject!

  44. Awesdome issues here. I’m very satisfied tto ssee
    your post. Thanks so much andd I’m looking forward to contgact you.
    Wiill yoou pleaswe drop me a mail?

  47. Way cool! Some extremely valid points! I appreciate you penning this article and also the rest of the site is also very good.

    Feel free to surf to my web-site vpn

  128. Have you ever thought about adding a little bit more than just your articles?
    I mean, what you say is fundamental and everything.

    Nevertheless just imagine if you added some great
    photos or video clips to give your posts more, “pop”!

    Your content is excellent but with images and video
    clips, this blog could certainly be one of the very best in its field.
    Good blog! gamefly 3 month free trial https://tinyurl.com/2ab5s5qz

  363. My brother recommended I might like this web site.
    He was once entirely right. This publish actually made my day.

    You can not believe just how a lot time I had spent
    for this info! Thanks!

  623. Aby zalogować się do Vavada, będziesz potrzebować: Login – numer telefonu lub e-mail użyty podczas rejestracji Hasło – ustawione samodzielnie lub wygenerowane przez przeglądarkę Opcja „Zapamiętaj” pozwala przyspieszyć kolejne logowania. Jeśli gracz zapomni hasła, może skorzystać z przypomnienia lub skontaktować się z obsługą klienta.

  795. Good job on this article! I have been looking everywhere for this! I truly appreciate this post. I truly appreciate this post. I used unlock now You are obviously very knowledgeable. Nice read. It’s like you read my thoughts! I seriously love this writing a lot! Good job on this article! Some nice points there. You should write a lot more thank this , that is all I have to say. Hit me up! This is an excellent, an eye-opener for sure! Very interesting subject, thanks for posting. It’s like you read my thoughts! Nice write up.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

جميع الحقوق محفوظة www.rojava.net - rojava@ar.rojava.net
Back to top button